Thông tin sách

Mọi Lứa Tuổi Đều Vì Chứng Cớ Của Chúa

Tác giả: Witness Lee
Dịch từ bản tiếng Anh: All Ages For The Lord’s Testimony
ISBN: 978-0-87083-270-3
Mua sách tại:

Đang đọc: Chương 1

Untitled Document

CHƯƠNG MỘT

TIẾN LÊN VỚI CHÚA THEO LỨA TUỔI CỦA CHÚNG TA ĐỂ XÂY DỰNG HỘI THÁNH

Trong một thời gian dài, nhiều người đã bị ảnh hưởng bởi quan niệm cho rằng nếp sống Hội thánh chủ yếu dựa vào người trẻ. Những người dưới ba mươi tuổi có thể nghĩ rằng sự khôi phục của Chúa là vương quốc của họ, còn những người trên ba mươi tuổi có thể cảm thấy họ vô dụng và hết thời. Quan niệm này không chính xác. Trong Cựu Ước, những ai dưới tuổi ba mươi không đủ điều kiện để phụng sự trong và quanh đền tạm, tức là hình bóng về Hội thánh ngày nay như chứng cớ của Chúa. Thay vì vô dụng, những người ba mươi và trên ba mươi là những người hữu dụng nhất trong việc chăm sóc đền tạm, chăm sóc Hội thánh như là chứng cớ của Chúa.

HAI LOẠI PHỤNG SỰ QUAN TRỌNG

Trong chuyển động của Chúa có hai loại phụng sự chính: phụng sự đền tạm và chiến đấu. Ngày nay, một mặt chúng ta phải duy trì một chứng cớ sống và mạnh mẽ; mặt khác, chúng ta cần phải chiến đấu. Về chiến đấu, chúng ta cần những người dưới ba mươi tuổi, nhưng để duy trì chứng cớ, chúng ta cần những người ba mươi tuổi trở lên.

Vì trước đây chúng ta không làm sáng tỏ về hai loại phụng sự này nên một số người bị nhầm lẫn và nghĩ rằng chỉ có một loại phụng sự, và loại phụng sự ấy chỉ dựa vào người trẻ. Do đó, tôi mong rằng chúng ta sẽ nhìn thấy hai loại phụng sự này trong chuyển động của Chúa. Ngày nay, nhiều người trẻ trong các trường đại học chiến đấu để chiếm chỗ cho Chúa. Tuy nhiên, những người lớn tuổi hơn đang duy trì chứng cớ. Điều này quan trọng hơn nhiều so với chiến đấu.

Nhiều anh chị em trung niên và lớn tuổi trở thành những chi thể trật khớp và rời rạc. Có vẻ như các ngón tay đang thi hành chức năng nhưng đôi vai lại bị trật khớp. Tôi hy vọng qua chương này và qua bốn chương sau, tất cả các chi thể sẽ được đặt lại đúng vị trí.

CÁC NHÓM TUỔI TRONG DÂN CHÚA

Nhiều phần trong Cựu Ước nói về các nhóm tuổi khác nhau trong dân Chúa (Xuất. 30:12-16; Lê. 27:2-8; Dân. 1:3; 4:3, 30, 46-49; 8:24-25). Vì Xuất Ai Cập Ký 30:12-16 đề cập đến vấn đề cứu chuộc nên không có sự phân biệt giữa các nhóm tuổi. Theo cách nhìn về sự cứu chuộc của Đức Chúa Trời, tất cả chúng ta đều giống nhau; tất cả chúng ta đều là tội nhân. Trong Xuất Ai Cập Ký 30:14, độ tuổi hai mươi tượng trưng cho khả năng chịu trách nhiệm trước Đức Chúa Trời như một người trưởng thành. Những ai bằng hoặc lớn hơn hai mươi tuổi phải dâng cùng một của lễ cho Chúa, tức nửa siếc-lơ. Nửa siếc-lơ này, tức hai mươi ghê-ra, thỏa đáp những đòi hỏi của mười điều răn.

Xuất Ai Cập Ký là một sách về sự cứu chuộc, nhưng Lê-vi Ký là sách về sự dâng mình. Trong sự cứu chuộc, tất cả chúng ta đều giống nhau, nhưng trong sự dâng mình có sự khác nhau. Lê-vi ký 27:2-8 đề cập đến các nhóm tuổi khác nhau: những người từ hai mươi đến sáu mươi, từ năm đến hai mươi, từ một tháng đến năm tuổi và trên sáu mươi. Trong sự cứu chuộc, mọi người đều có cùng giá trị, tức nửa siếc-lơ. Tuy nhiên, trong sự dâng mình, có sự đánh giá khác nhau cho các độ tuổi khác nhau. Giữa vòng những người từ hai mươi đến sáu mươi, nam có giá trị năm mươi siếc-lơ còn nữ là ba mươi. Giữa vòng những người từ năm đến hai mươi tuổi, nam có giá trị là hai mươi và nữ là mười. Giữa vòng những người từ một tháng tuổi đến năm tuổi, nam có giá trị là năm và nữ là ba. Cuối cùng, giữa vòng những người trên sáu mươi, nam có giá trị là mười lăm và nữ là mười. Vì vậy, trong Lê-vi Ký 27:2-8 có bốn độ tuổi, và độ tuổi có giá trị nhất là giữa hai mươi và sáu mươi. Chứng cớ của Chúa chủ yếu dựa trên những người trong nhóm tuổi này. Như chúng ta sẽ thấy, theo thang đo của Đức Chúa Trời, độ tuổi quan trọng nhất cho chứng cớ của Ngài là giữa ba mươi và năm mươi.

Tiếp sau Lê-vi Ký, chúng ta đến với Dân Số Ký, một sách về sự phụng sự. Từ Hê-bơ-rơ mà Darby dịch là “phụng sự” trong Dân Số Ký 4:3 (“đạo quân” theo KJV) có nghĩa là phụng sự trong quân đội và như thế hàm ý đến chiến đấu. Đức Chúa Trời xem con cái Israel trong đồng vắng như một quân đội chiến đấu cho chứng cớ của Ngài. Dường như con cái Israel đang chiến đấu cho chính họ. Nhưng thật ra, họ đang chiến đấu cho chứng cớ của Đức Chúa Trời trên đất, vì giữa vòng họ là đền tạm chứng cớ, nơi cư ngụ của Đức Chúa Trời trên đất. Có hai chức năng chính trong chiến trận này: chức năng chiến đấu chống lại kẻ thù và chức năng duy trì đền tạm, đại diện cho chứng cớ của Đức Chúa Trời trong vũ trụ. Chỉ những ai giữa độ tuổi ba mươi và năm mươi mới có đặc quyền công tác trong và quanh đền tạm. Tuy nhiên, chỉ những người giữa độ tuổi hai mươi và ba mươi mới có đủ điều kiện để phụng sự trong quân đội, tức là chiến đấu chống lại kẻ thù. Dân Số Ký 1:3 chép “Từ hai mươi tuổi sắp lên, tức là mọi người trong Israel có thể ra trận thì ngươi và A-rôn sẽ kê sổ họ tùy theo đội ngũ của họ”. Điều này hàm ý rằng những ai trên hai mươi tuổi mới có đủ điều kiện phụng sự trong quân đội.

DUY TRÌ CHỨNG CỚ CỦA CHÚA

Dân Số Ký 4:3 chép “Từ ba mươi tuổi sắp lên cho đến năm mươi, tức là hết thảy những người đã bước vào phụng sự trong quân đội, để làm công việc trong trại nhóm họp” (nguyên văn Hê-bơ-rơ). Khi đền tạm được dựng lên, những người trong độ tuổi này đã duy trì đền tạm. Khi con cái Israel đang di chuyển, những người trong độ tuổi này cũng mang vác các phần khác nhau của đền tạm và các vật dụng của nó. Vì vậy, những ai ở giữa độ tuổi hai mươi và ba mươi đều là những người chiến đấu, còn những ai ở giữa tuổi ba mươi và năm mươi, là những người duy trì và mang vác đền tạm.

Khi áp dụng hình bóng này vào hoàn cảnh hiện tại, chúng ta thấy rằng người trẻ ở tại chiến tuyến, nhưng những người lớn tuổi hơn thì ở nhà để duy trì chứng cớ. Duy trì chứng cớ của Chúa quan trọng hơn chiến đấu. Nếu không có chứng cớ thì người trẻ đang chiến đấu vô ích. Vì vậy, chúng ta hãy trỗi dậy và giữ chứng cớ. Khi đó chiến trận mà người trẻ tham gia vào mới có ý nghĩa. Ngày nay chứng cớ là Hội thánh. Các anh chị em ở tuổi trung niên phải là những người thiết lập chứng cớ, duy trì và mang vác chứng cớ từ nơi này đến nơi khác. Đây thực sự là một trách nhiệm!

CẦN NGƯỜI HỌC VIỆC

Dân Số Ký 8:24 đề cập đến những người tuổi hai mươi lăm. Đây là độ tuổi mà một người bắt đầu học việc, không phải để chiến đấu nhưng để phụng sự trong đền tạm. Có thể không cần học việc để chiến đấu; tuy nhiên, để học cách phụng sự trong đền tạm thì cần phải trải qua nhiều năm học việc. Cần phải học rất nhiều cho chức vụ này. Những năm học việc là cần thiết và thực tiễn. Mỗi phương diện phụng sự trong đền tạm phải chính xác, không có lỗi lầm nào được dung thứ. Vì vậy, những người phụng sự trong và quanh đền tạm phải được huấn luyện kỹ lưỡng để làm việc một cách chính xác. Sau khi một người Lê-vi hoàn thành năm năm học việc, người ấy có đủ điều kiện để phụng sự trong đền tạm ở độ tuổi ba mươi.

SỰ HỮU DỤNG CỦA NHỮNG NGƯỜI TRẺ NHẤT

Dân Số Ký 3:28 đề cập đến những người nam Lê-vi “từ một tháng tuổi trở lên” theo cách rất lạ, hàm ý rằng họ cũng có trách nhiệm về nơi thánh. Câu này khải thị rằng ngay cả một người rất trẻ cũng hữu dụng trong việc có trách nhiệm về đền tạm. Dĩ nhiên, em bé một tháng tuổi không thể chiến đấu. Tuy nhiên, đứa bé ấy có thể giúp giữ chứng cớ.

Về sự phụng sự hay thi hành chức vụ trong đền tạm thì trong sách Dân Số Ký có ba nhóm tuổi: giữa ba mươi và năm mươi là những người có đủ điều kiện để phụng sự; giữa hai mươi lăm và ba mươi là những người tham gia học việc năm năm để học cách phụng sự trong đền tạm; và từ một tháng tuổi trở lên là những người có thể chịu trách nhiệm về đền tạm. Em bé một tháng tuổi dường như không thể làm bất cứ điều gì, nhưng em bé ấy giúp đỡ cho việc giữ đền tạm. Nếu một ngàn đứa trẻ bao quanh phòng nhóm của chúng ta thì chắc chắn chúng rất hữu ích trong việc giữ phòng nhóm.

Sự phụng sự trong Dân Số Ký là một bức tranh về sự phụng sự Hội thánh. Sự phụng sự Hội thánh không chủ yếu dựa vào người trẻ. Về phụng sự đền tạm, chúng ta cần những người nhỏ bé, từ một tháng đến hai mươi tuổi; những người học việc, từ hai mươi lăm đến ba mươi tuổi; và những người giữa độ tuổi ba mươi và năm mươi là có đủ điều kiện để phụng sự. Chúng ta cần nhiều trẻ sơ sinh, trẻ mới biết đi, trẻ trước tuổi đi học và những bạn trẻ ở tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông hơn. Chúng ta cần nhiều người ở nhóm tuổi này hơn để bao quanh đền tạm.

Anh em có thể nghĩ rằng những người trẻ như vậy vô dụng cho chứng cớ của Đức Chúa Trời, nhưng gia tể của Đức Chúa Trời khác với quan niệm thiên nhiên của chúng ta. Theo Dân Số Ký chương 3, Đức Chúa Trời còn sử dụng cả những trẻ sơ sinh để bảo vệ chứng cớ của Ngài. Chúng ta cần tuân theo chiến lược của Đức Chúa Trời. Điều này có nghĩa là chúng ta cần nhiều người trẻ từ một tháng đến hai mươi tuổi hơn và chúng ta cần đủ những người lớn tuổi để chăm sóc cho họ. Các Hội thánh trong sự khôi phục của Chúa cần trở nên bình thường trong vấn đề này.

HĂM SÓC NHỮNG NGƯỜI TRẺ

Giữa vòng chúng ta có một số anh em tìm kiếm chức vụ trưởng lão vì tham vọng. Tôi lo ngại rằng ngày nay vẫn còn thấy một ham muốn như vậy trong những anh em nào đó. Thậm chí các chị em cũng có thể có tham vọng về quyền lãnh đạo. Nếu có loại tham vọng này thì anh em sẽ thất vọng khi người khác được lập làm người dẫn dắt. Ở Hoa Kỳ chỉ có một tổng thống. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là trong hơn hai trăm triệu dân ở đất nước này không có ai thông minh hay có khả năng hơn vị tổng thống ấy. Đất nước này được duy trì không chỉ bởi tổng thống mà còn bởi rất nhiều người có khả năng khác. Mặc dù minh họa này chưa đầy đủ nhưng nó có thể giúp chúng ta thấy rằng trong nếp sống Hội thánh, chúng ta không nên mong muốn trở thành trưởng lão hay người lãnh đạo. Còn có nhiều cách để phụng sự cho chứng cớ của Chúa.

Vào tháng 11 năm 1975, tất cả các trưởng lão và chấp sự tại Đài Bắc đã từ chức, nhiều người trong số họ đã giữ những vị trí nào đó hơn hai mươi lăm năm. Nhưng sau khi họ từ chức, Hội thánh được phục hưng và trở nên rất sống động. Đó là một Hội thánh với hai mươi ba ngàn chi thể và mười bảy phòng nhóm. Còn tại Anaheim chỉ có vài trăm anh chị em. Với con số này chúng ta không cần quá nhiều trưởng lão, nhưng chúng ta cần nhiều anh chị em hơn để chăm sóc người trẻ và chăm sóc nhiều vấn đề thực tiễn. Mọi anh em không thể trở thành trưởng lão hay mọi chị em không thể trở thành chị em dẫn dắt. Chúng ta hãy buông bỏ sự bận tâm về vấn đề lãnh đạo và hoàn toàn tập trung vào việc chăm sóc người trẻ. Chúng ta cần những chị em không quan tâm trở thành người lãnh đạo nhưng có gánh nặng chăm sóc người trẻ. Thật xấu hổ khi có tham vọng về chức vụ trưởng lão và dẫn dắt!

Chúng ta cần những người trung thành với sự khôi phục của Chúa. Những người trung thành như vậy không quan tâm đến chức vụ lãnh đạo. Thay vào đó, họ quan tâm đến thực tế của nếp sống Hội thánh. Những người được hình bóng bởi nhóm tuổi được nói đến trong Dân Số Ký 3:28 ở đâu? Trong đền tạm của Chúa ngày nay, chúng ta thiếu họ. Anh em không cần chờ đợi một trưởng lão yêu cầu anh em chăm sóc vài người trẻ. Hãy đơn giản nhận lấy gánh nặng và đến cùng với người khác để cầu nguyện. Hãy nói với Chúa rằng anh em sẵn sàng nhận lấy gánh nặng về người trẻ và chăm sóc họ.

Chúng ta thường nhấn mạnh cần phải thực hiện chức năng trong các buổi nhóm và khích lệ các thánh đồ thực hiện chức năng. Nhưng nhiều người thường làm chứng trong buổi nhóm thi hành chức năng theo tài ăn nói của họ, không theo sự giàu có của Đấng Christ. Chúng ta không muốn những lời làm chứng có tài ăn nói; chúng ta muốn những lời làm chứng thực tế. Nhiều người mà không thể nói lưu loát cảm thấy họ vô dụng trong các buổi nhóm. Họ cảm thấy vô dụng hơn khi họ nghĩ rằng họ không là trưởng lão hay người dẫn dắt gì cả. Vì vậy họ thất vọng. Xin hãy quên đi chức vụ trưởng lão và tài hùng biện, và bắt đầu chăm sóc cho những người trẻ.

HUẤN LUYỆN NHỮNG NGƯỜI HỌC VIỆC

Chúng ta thấy rằng hai mươi lăm là độ tuổi mà người Lê-vi bắt đầu học việc. Chúng ta cũng có thể áp dụng những điều này cho tình trạng hiện nay. Những người dưới ba mươi tuổi tham dự chiến đấu là đúng. Tuy nhiên, khi một số người đạt đến độ tuổi hai mươi lăm, họ nên sẵn sàng quay trở về đền tạm để học cách chăm sóc chứng cớ của Chúa. Nhiều người có khát vọng trở thành trưởng lão, nhưng cùng với khát vọng này, họ cần được huấn luyện. Hơn nữa, các trưởng lão nên có gánh nặng huấn luyện những người khác. Có thể chỉ có bốn trưởng lão trong một địa phương, nhưng nên có nhiều người học việc hơn. Tuy nhiên, vài Hội thánh đã tồn tại nhiều năm nhưng không có trưởng lão mới được sinh ra ở đó. Vì lý do này nên chúng ta thiếu những người dẫn dắt.

Sau hội đồng mùa hè năm 1964, nhiều anh em ở Los Angeles khao khát chuyển đến các địa phương khác để thực hành nếp sống Hội thánh. Tuy nhiên, tôi nói với họ rằng chưa đúng lúc để họ ra đi và họ cần ở lại Los Angeles một thời gian. Hầu hết họ nhận lấy lời này và ở lại. Những ai đã ra đi đều thất bại và quay trở về sau vài tháng. Vào năm 1967, một số người lại cảm thấy đã đến lúc để bắt đầu nếp sống Hội thánh ở những nơi khác. Tuy nhiên, trong một buổi nhóm, tôi đã đề nghị họ ở lại Los Angeles cho đến năm 1970, và sau đó bắt đầu di trú. Những đợt di trú trong những năm 1970, 1971 và 1972 rất thành công. Nhưng những đợt di trú diễn ra năm 1973 đã chịu tổn thất vì không đủ người dẫn dắt. Chúng ta đã làm cạn kiệt người dẫn dắt mà trước đó đã phát triển. Vì vậy, đã có quyết định củng cố những Hội thánh nào đó. Vì điều này nên chúng ta thấy rằng chỉ muốn trở thành một trưởng lão là chưa đủ; cần phải được huấn luyện. Chỉ bởi huấn luyện, một anh em mới có thể trở thành một trưởng lão đúng đắn.

Tất cả những ai hiện là trưởng lão vừa phải có khao khát vừa phải có khả năng huấn luyện những người học việc. Tại Đài Bắc chúng tôi luôn có một số người học việc là những người đang học tập để trở thành trưởng lão. Vào mỗi kì huấn luyện trưởng lão, nhiều anh em, có một số người vẫn còn ở tuổi hai mươi, đã tham dự như những người học tập.

Chúng ta không chỉ thiếu trưởng lão mà còn thiếu những người dẫn dắt trong sự phụng sự Hội thánh. Trong quá khứ, đã có quá nhiều tổ chức trong sự phụng sự Hội thánh. Chúng ta mạnh mẽ phản đối tổ chức nhưng hoan nghênh sự sống và chức năng sống động. Chúng ta không có một tổ chức mà có một cơ cấu hữu cơ. Nếu sự phụng sự diễn ra khi có tổ chức nhưng đã dừng lại khi không có tổ chức, thì đây là dấu hiệu cho thấy rằng Hội thánh đó không bình thường. Thay vì tổ chức mọi điều, chúng ta nên học chăm sóc những người trẻ và huấn luyện những người học việc. Kể cả trong sự phụng sự Hội thánh cũng cần phải học tập.

CHĂN DẮT VÀ CUNG ỨNG SỰ SỐNG

Bất cứ khi nào một vấn đề liên quan đến phụng sự đặt trong tay anh em, đừng tổ chức điều gì. Thay vào đó, hãy vận dụng linh để cầu nguyện và cung ứng sự sống cho người khác. Sự chăn dắt tốt nhất diễn ra trong bối cảnh phụng sự Hội thánh. Nguyên nhân là vì tất cả những người dẫn dắt của các nhóm phụng sự tự nhiên là những người chăn dắt. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người dẫn dắt thi hành chức năng như những người tổ chức, không như những người chăn. Tổ chức thì dễ, nhưng chăn dắt đòi hỏi phải vận dụng linh, kiên nhẫn và tình yêu cách đáng kể. Chăn dắt cũng đòi hỏi chúng ta cung ứng sự sống cho người khác, thậm chí cho những ai không mở ra. Đừng bỏ qua những người mà anh em xem là vô dụng, anh em có trách nhiệm chăm sóc họ, làm cho họ sống động và giúp họ lớn lên trong sự sống. Nói cách khác, anh em cần làm cho họ trở nên hữu dụng. Điều này không xảy ra bằng tổ chức mà bằng cầu nguyện, chăn dắt, nuôi dưỡng và cung ứng sự sống cho họ với sự kiên trì. Đừng tập trung vào những người anh em nghĩ là tốt nhất. Thay vào đó, hãy chú ý vào những người dường như là vô dụng, thậm chí những người sống theo thế giới. Phương cách đúng đắn là chăm sóc cho một người nào đó sống theo thế giới, cung ứng sự sống cho người ấy, cho đến khi sự biến đổi diễn ra trong người đó. Đây không phải là cách tổ chức mà là chăn dắt bằng cầu nguyện và cung ứng sự sống.

Một số trưởng lão và đồng công vẫn còn có quan niệm và thái độ cho rằng họ không thể làm bất cứ điều gì với những người dường như không hứa hẹn. Thỉnh thoảng, tôi hỏi các trưởng lão ở những nơi nào đó là tại sao họ không sản sinh một người hữu dụng nào. Nguyên do của thiếu hụt này là vì họ không huấn luyện người nào cả. Cách đây bốn mươi năm, ở quê tôi là Chefoo, chúng tôi đã huấn luyện các anh chị em. Chúng tôi giống như những thợ mộc đang làm nên đồ dùng. Nếu không thể có được gỗ tốt nhất thì chúng tôi sử dụng bất cứ gỗ gì sẵn có. Và nếu không có gỗ, chúng tôi sử dụng các-tông. Cũng vậy, nếu không có những người đủ điều kiện nhất thì nên huấn luyện những người chúng ta có. Nếu một thợ mộc biết cách làm ăn thì gần như anh ta sẽ có thể tạo ra những cái bàn từ bất kỳ chất liệu nào. Chúng ta cần giống như vậy trong sự khôi phục của Chúa.

MANG CHỨNG CỚ

Chúng ta thấy rằng người Lê-vi giữa độ tuổi ba mươi và năm mươi là những người mang chứng cớ. Họ đủ tư cách cả về tuổi tác lẫn sự huấn luyện. Mang chứng cớ là có nếp sống Hội thánh thực sự. Không chiến đấu ở tiền phương cũng không chăm sóc người trẻ là trực tiếp phụng sự chứng cớ, tức là nếp sống Hội thánh trực tiếp. Tuy nhiên, để giữ nếp sống Hội thánh, chúng ta cần cả chiến đấu lẫn chăm sóc cho những người nhỏ bé. Những người chiến đấu ở tiền phương ngăn chặn kẻ thù, còn những người nhỏ bé tạo nên một bức tường xung quanh đền tạm, duy trì chứng cớ. Nhưng những người được hình bóng bởi người Lê-vi giữa độ tuổi ba mươi và năm mươi thực hiện nếp sống Hội thánh trực tiếp. Cùng với họ là một số người học việc. Cần rất nhiều người cho chứng cớ của Chúa, tất cả họ đều vì đền tạm cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Hiện nay chúng ta đang thiếu nghiêm trọng những người biết chăm sóc đền tạm cách tinh tế để mang chứng cớ của Chúa. Trong sự khôi phục của Chúa, chúng ta cần một nhóm người có kinh nghiệm, tức là những người được huấn luyện để mang chứng cớ.

Chúng ta không ở đây như một phần của Cơ Đốc giáo; chúng ta cũng không ở đây để là giáo phái khác hay nhóm độc lập. Chúng ta là sự khôi phục của Chúa. Vì vậy, chúng ta phải nghiêm túc với Chúa và tiến lên với Ngài theo lứa tuổi của chúng ta. Khi ấy, một chứng cớ mạnh mẽ sẽ được xây dựng. Sẽ có một chứng cớ rõ ràng cho các Cơ Đốc nhân, cho những người chưa tin, và cho các chấp chánh và thế lực trên không trung. Chúng ta sẽ có thể làm chứng với tất cả rằng Chúa đã hoàn thành lời tiên tri của Ngài trong Ma-thi-ơ 16:18 về sự xây dựng Hội thánh. Bức tranh rõ ràng về kiểu mẫu trong Cựu Ước giúp chúng ta thấy được điều chúng ta cần ngày nay.